Thứ Sáu, 13 tháng 6, 2014

Ký sự: TRƯỜNG SA - PHONG BA, ĐẰNG NGÀ - bài 1: Cây chỉ thị chủ quyền

Ký sự: TRƯỜNG SA - PHONG BA, ĐẰNG NGÀ - bài 1: Cây chỉ thị chủ quyền
NVM Blog - Không hẹn mà gặp, trong lịch sử báo Quân đội nhân dân, hiếm khi có một chuyến công tác ra Trường Sa có hai phóng viên mà lại đi chung một chuyến tàu. Tôi và Giang Mèo (tức Hoàng Trường Giang) không chỉ cùng báo mà lại cùng phòng đã có một may mắn ngẫu nhiên khi được ra Trường Sa trên cùng con tàu HQ 561, tàu quân y hiện đại nhất Đông Nam Á.
Dù không phải là lần đầu ra Trường Sa nhưng chuyến đi đã để lại trong hai anh em nhiều kỷ niệm khó quên, nhiều cảm xúc nghĩ suy, trăn trở. Chuyến đi có nhiều điều thú vị ngẫu nhiên như:
1- Chúng tôi lên đường đúng dịp kỷ niệm giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc sau 39 năm. Vào TPHCM vào ngày 30-4 và lên tàu vào ngày 3-5. Đó cũng là thời điểm mà 39 năm trước, Báo Quân đội nhân dân, lớp phóng viên cha anh chúng tôi đã có một may mắn lịch sử: Hai nhà báo Nguyễn Khắc Xuể và Nguyễn Thắng bất ngờ được nhận nhiệm vụ theo phái đoàn Bộ Tổng tham mưu ra tiếp quản Trường Sa vừa giải phóng. Đó cũng là hai nhà báo đầu tiên (và duy nhất - duy hai) được ra Trường Sa ngay đầu tháng 5-1975 lịch sử. Và, sau 39 năm, chúng tôi cũng ra Trường Sa vào đầu tháng 5, hành trình gợi nhớ các anh cùng nhiều liên tưởng Trường Sa - hôm qua và hôm nay…
2- Cũng không hẹn mà gặp, trước chuyến công tác Trường Sa và không phải để chuẩn bị cho chuyến đi, chúng tôi đã gặp lại được nhà báo Khắc Xuể - nhà báo đầu tiên ra Trường Sa còn sống (nhà báo Nguyễn Thắng đã ra đi cách đây vài năm). Năm nào, đến dịp 30-4 tôi cũng gọi điện xin gặp ông (dù ông ở tận TP Hồ Chí Minh) nhưng không năm nào ông đồng ý gặp. Vậy mà năm nay, ông bất ngờ đồng ý, và gặp chúng tôi ngay tại Hà Nội. Cuộc gặp ông trong một chiều đầu hạ, được ông kể lại bao thông tin quý giá cùng chia sẻ những bức ảnh lịch sử, càng hun đúc trong tôi niềm tự hào và những cảm xúc Trường Sa…
3- Chuyến đi diễn ra đúng vào những ngày "Sóng lớp lớp đè lên thềm lục địa" khiến "Mẹ Âu Cơ hẳn không thể yên lòng" khi Trung Quốc mang giàn khoan Hải Dương 981 xâm phạm chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc…
====>Từ những cảm xúc ấy, về đất liền, chúng tôi đã hoàn thành loạt ký sự 5 kỳ mang tên "Trường Sa - phong ba, đằng ngà", một Trường Sa với nhiều điều muôn thưở cùng những giá trị vĩnh hằng, những chân lý đã sinh ra từ Trường Sa như sức sống của hai loài cây mang hồn dân tộc: TRe Đằng Ngà của Thánh Gióng diệt giặc ngoại xâm và cây phong ba Trường Sa như phẩm giá người lính hiêng ngang, vững vàng trong dông bão…
Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc loạt ký sự này
Trường Sa – phong ba, đằng ngà
Bài 1: Cây “chỉ thị chủ quyền”
Ghi chép của NGUYÊN MINH – TRƯỜNG GIANG
         Trên thế giới, có những địa danh xa xôi, khắc nghiệt luôn hoang vắng, quanh năm không dấu chân người. Nhưng ở Việt Nam, có một địa danh xa xôi mà cùng với thời gian, cùng với sóng gió, bão dông, nơi ấy lại càng thêm gần, thêm đẹp trong lòng mỗi người dân đất Việt.
         Nơi ấy là Trường Sa…
         Trường Sa, những ngày đầu giải phóng
         Mùa hè năm nay, chúng tôi ra Trường Sa vào đầu tháng 5. Trước lúc lên đường, chúng tôi đã tìm gặp ông Nguyễn Khắc Xuể, cựu phóng viên Báo Quân đội nhân dân, là một trong hai nhà báo vào tháng 5-1955 được ra Trường Sa vừa giải phóng. Ông cũng là nhà báo duy nhất chứng kiến sự kiện này nay còn sống.
Trường Sa 1975 lưa thưa vài cây dừa và trên đất mọc đầy sâm đất (ảnh: Khắc Xuể)
         Trường Sa lúc đó rất hoang sơ. Ở đảo Song Tử Tây chỉ có chừng mươi cây dừa, chưa nhiều bàng vuông, phong ba như bây giờ. Chỉ có cây sâm đất là khá nhiều, mọc kín đảo Trường Sa Lớn.  Ở Nam Yết có dừa, bàng vuông…An Bang, Sinh Tồn gần như không có cây cối. Đứng dưới cái nắng cháy thịt da chụp ảnh, ông Xuể thầm nghĩ mà không dám nói ra: “Liệu anh em có trụ được không?”.
         Cuối năm 1976, nhà báo Nguyễn Thắng đi cùng ông Khắc Xuể đã có nhiều bài viết sinh động về Trường Sa đăng trên Báo Quân đội nhân dân, đáng chú ý là loạt ký sự 16 kỳ “Sóng gió trên những đảo tiền tiêu”. Trong ký sự, hình ảnh Trường Sa hiện lên thật đẹp, lạ và quyến rũ.
         Trước hết là chuyện về các loài cây. Những cây bàng vuông cổ thụ, có cây đường kính gốc tới 2 mét, cao 16 mét, xoả bóng mát tới 40m2, “đủ cho một đại đội trú nắng”, quả bàng vuông cuối mùa nặng 0,5kg, có quả nặng tới hơn 1 kg. Cây cao nhất có tới 9 nhánh lực lưỡng.
Những phóng sự báo chí đầu tiên viết về Trường Sa năm 1975 do phóng viên báo QĐND thực hiện
         Những cây bàng vuông “kỷ lục” này có từ đâu? Nhà báo Nguyễn Thắng lý giải, ở cố đô Huế, cũng có rất nhiều bàng vuông. Rất có thể nó đã được mang ra trồng trên đảo từ năm 1826 khi đạo quân đi tìm hải vật được vua cử ra hằng năm và lập miếu thờ thổ thần trên đảo.
         Nhiều đảo khi đó rất lắm cây mù u cao lớn, loài cây phổ biến xứ rừng U Minh Hạ và cây nhàu, một loài cây thuốc mọc nhiều ở Nha Trang.
         Trên rừng có bao nhiêu sắc hoa thì ngoài đảo cũng có bấy nhiêu sắc san hô. Anh em ghép những bông màu vàng, màu đỏ xếp thành quốc huy và dòng chữ “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”.
                  Cổ thụ Trường Sa
         Trở lại Trường Sa tháng 5-2014, tôi quyết đi tìm xem những cây cổ thụ năm 1975 nay còn không?
         Đến đảo Nam Yết, tôi thấy ngay phía trước cột mốc chủ quyền, giữa trưa hè đổ lửa, bóng hai cây bàng vuông và mù u cổ thụ vươn rộng hàng trăm mét vuông, đủ cho cả đại đội ngồi uống nước. Trung tá Nguyễn Văn Dũng, Chính trị viên đảo dẫn tôi ra gốc cây bàng vuông 9 nhánh và “bật mí”, đây là một trong những “lão đại mộc tinh” ở Trường Sa. Theo một nhà khoa học thực vật, tuổi đời nó có lẽ phải trên dưới một thế kỷ. Phải chăng đây cũng là cây bàng vuông cổ thụ mà nhà báo Nguyễn Thắng nhắc đến trong thiên ký sự 39 năm trước? Phải chăng nó cũng chính là cây bàng vuông 9 nhánh mà cô văn công ngồi vá áo cho bộ đội trong bức ảnh nhà báo Nguyễn Viết Thái của báo Phú Khánh chụp năm 1988?
Dưới gốc một cổ thụ Trường Sa năm 1988- ảnh: Nguyễn Viết Thái
         Năm ấy, ở đảo Trường Sa Lớn, anh Thái đã tỉ mẩn đếm đầu cây cổ thụ thì thấy chỉ có 2 cây bàng vuông. Nay, Trung tá Lương Xuân Giáp, Chính trị viên đảo đưa tôi đi xem hai cây bàng vuông có tuổi trên dăm bảy chục năm bên lớp lớp cây con, cây cháu. Anh Giáp bảo tôi, thế là bộ đội Trường Sa đã lập nên một kỳ tích về cây. “Không tin, anh cứ mở sách đỏ Việt Nam mà coi, ở trang 67 có nói về cây bàng vuông mà ngoài ở Việt Nam, chỉ còn ba nước là Ấn Độ, Ma-lai-xi-a, Ô-xtrây-li-a có loài cây này. Với độ bị đe doạ “bậc R”, thế giới khuyến nghị cần trồng bàng vuông vùng ven biển đất liền nhưng bộ đội ta không những bảo tồn nhiều cây “cụ” mà còn “phát minh” ra cách chiết cành bàng vuông thay cho sinh trưởng bằng phát tán hạt tự nhiên. Thêm một kỷ lục khó tin nữa, đầu xuân 2013, trên đảo chìm Thuyền Chài, chiến sĩ ta đã trồng thành công bàng vuông trong chậu mà cây bàng vẫn ra quả lứa đầu!

Cổ thụ Trường Sa trên đảo Nam yết tháng 5-1975 (ảnh: Văn Minh)
          Hầu hết các đảo nổi nay đều rợp sắc xanh dừa, mù u, phong ba, bão táp, bàng vuông, phi lao…xen lẫn những vườn rau muống, dền, cải, dàn bầu, dàn mướp…ngăn ngắt giữa màu xanh thăm thẳm của đại dương.
         Gần 40 năm áo xanh ươm mầm xanh
 Trong bút ký “Sống ở Trường Sa” in tháng 7-1976, tác giả Hà Đình Cẩn kể: “Năm ngoái, khi vừa đặt chân lên Trường Sa, các chiến sĩ xin đất liền chở ra cho hàng trăm tấn đất phù sa, hạt rau và những giống hoa”. Ý thức xây dựng một Trường Sa xanh đã có từ những ngày đầu.
Chân dung tướng Hoàng Kiền - người đầu tiên và duy nhất mang…phân trâu ra Trường Sa
         Mấy ai biết người đầu tiên mang…phân trâu ra Trường Sa nay là một vị tướng? Đó là Thiếu tướng Hoàng Kiền, Giám đốc Ban Quản lý dự án 47, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn Công binh Hải quân 83 (nay là lữ đoàn). Đầu những năm 90 của thế kỷ trước, cứ mỗi mùa đơn vị ra xây dựng Trường Sa, dù cấp trên không giao nhiệm vụ nhưng ông Kiền tự nguyện cùng anh em ra các vùng ngoại ô Đà Nẵng, chọn nơi đất tốt, đất màu xúc mang về. Một bộ phận khác lặn lội đi nhặt phân trâu, bò về nhào với đất, rồi rải ra phơi khắp sân trung đoàn, đợi khô đóng gói vào từng bao. Khi hành quân xây đảo, ông Kiền cho chở đất phân trâu rồi chuyển xuống tàu, mang ra tặng các đảo. Mỗi năm số lượng đất phân trâu chừng 70 tấn, trong suốt 10 năm, những người lính công binh đã tự nguyện gửi tặng ra đảo gần 1.000 tấn đất phân trâu như thế.
Để đảo xanh, chỉ có sự cần cù thì chưa đủ. Một buổi chiều tháng sáu bỏng rát, khi lên đảo Sơn Ca, ông Kiền lặng người nhìn thấy một người lính trẻ ngồi khóc bên gốc bàng vuông vừa chết, thân ngả màu đỏ rực. Ông lại gần hỏi han:
- Vì sao cháu khóc?
- Cây của cháu chú chết rồi chú ơi!
- Thôi, cây chết thì trồng cây khác…
- Đảo phát động phong trào “mỗi người trồng một cây” để lúc hết nghĩa vụ, anh em về sẽ khắc tên mình lên cây đó. Thế mà…
Bộ đội Trường Sa coi cây như bạn, như con, cây chết ai không xót xa? Hình ảnh người lính  khóc bên cây bàng vuông khiến ông thao thức. Phải chăng cây chết vì đảo cằn cỗi quá, lại thiếu nước ngọt tưới cây. Muốn trồng được cây phải giải quyết vấn đề gốc là “ngọt hoá” đảo. Con mắt kỹ sư công trình nhìn nhận: Chỉ có cách xây kè để giữ nước mưa ở lại với đảo.
Đảo Sơn Ca hôm nay rợp bóng cây xanh - ảnh: Văn Minh
Trở về đất liền, trong một hội nghị giao ban Quân chủng, ông mạnh dạn mang tâm tư ấy bàn với Tư lệnh. Các dự án xây tường kè bao quanh đảo, giúp giữ lại nước mưa, ngọt hoá đảo từ đó được triển khai. Ngày qua ngày, năm qua năm, Trường Sa ngày một thêm xanh hơn trước.
         “Cây chỉ thị” chủ quyền
Nhật Bản có cây anh đào, nước Nga có hàng thuỳ dương soi bóng, Cam-pu-chia thốt nốt, Ca-na-đa xứ sở những hàng phong, Ấn Độ cây đa, Việt Nam cây tre kiên cường, bất khuất… Cách đây mấy năm, khi hoàn thành xong việc phân giới cắm mốc biên giới, có một vị tướng đã đề xuất trồng những loài “cây chỉ thị” biên giới trên các rẻo đất biên cương. Các dự án trồng cây chỉ thị biên giới từ đó đã ra đời. Trồng “cây chỉ thị chủ quyền” ở Trường Sa - tại sao không?
Ở Trường Sa, người lính đã tự làm điều đó từ lâu rồi.     
Anh Lương Xuân Giáp cho biết, trước khi Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật ra nghiên cứu trồng thử nghiệm một số loài cây trên Trường Sa Lớn để tìm ra một số loài cây bền vững thì người lính đã tự ươm trồng nhiều loài cây. Ngoài “bàng vuông, phong ba, bão táp” là những cây gần như đã thành biểu tượng của Trường Sa, anh em đã ươm thành công nhiều cây khác. Tre là một ví dụ.
Chiến sĩ đảo Nam Yết chăm sóc cây tre bên cột mốc chủ quyền tháng 5-2014 - ảnh: Văn Minh
Thượng tá Ngô Duy Đỗ, Phó lữ đoàn trưởng về quân sự Lữ đoàn 146 từng được mọi người mệnh danh là “giáo sư cây” của đảo Song Tử Tây từ ngày anh còn là chỉ huy trưởng đảo này. Giáo sư chẳng những giỏi quản quân mà còn giỏi “quản cây” khi ngày đầu ra đảo, anh đã tự tay đi đếm và thống kê toàn đảo có hơn 2.500 cây cổ thụ. Anh cũng là một trong những người đầu tiên mang tre ra trồng ở Song Tử Tây. Anh còn truyền cảm hứng yêu cây cho bộ đội khi từ thời anh Đỗ làm “chúa đảo”, nhiều loài cây như dừa, tre, hoa súng, lục bình đều do chính anh lấy giống từ đất liền mang ra đảo. Nhớ đến hình ảnh cây tre đằng ngà của Thánh Gióng diệt giặc Ân từ trong cổ tích, anh đã gọi về đất liền, cô em dâu là kỹ sư nông nghiệp huyện Cam Lâm nhiệt tình tận tay đi mua hai khóm tre đằng ngà gửi ra đảo. Sau bao vun xới, chở che, những cụm tre “Thánh Gióng” đầu tiên đã mọc lên trên quần đảo bão tố.
Cùng thời điểm ấy, đoàn cán bộ UBND tỉnh Phú Thọ ra thăm Trường Sa cũng mang 30 khóm tre đằng ngà ra tặng cho 9 đảo ở Trường Sa. Năm ngoái, trên chuyến tàu thân nhân ra thăm bộ đội Trường Sa, có người cha ở Tân Kỳ (Nghệ An) ra thăm cả con trai và con rể đều là bộ đội giữ đảo đã mang ra 4 khóm tre là quà bà con thôn xóm gửi tặng hai anh.
Mần xanh bàng con trên đảo Sinh Tồn Đông tháng 5-2014
         Tre theo người ra đồng lao động. Tre cùng xe thồ lên chiến dịch Điện Biên. Tre trên tay người mở đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Tre lên rừng thành luỹ thép, thành chiến khu vây thù, che bộ đội. Và bây giờ, tre lại xuống biển cùng người lính giữ đảo. Có chiến sĩ đã mơ ước một ngày không xa, cùng với những hàng phong ba, bão táp, tre gai, tre đằng ngà sẽ mọc thành khóm, thành luỹ tre bao quanh đảo như bao quanh làng, vừa ngăn gió bão, vừa thành nơi trú ngụ cho chim cò…Tôi thầm nghĩ, ước vọng ấy đâu phải là viển vông khi mới đây Tiến sĩ Diệp Thị Mỹ Hạnh, người xây dựng Làng tre Phú An ở Bình Dương được nhận giải thưởng của Liên Hiệp Quốc về đa dạng sinh học đã cho biết về khả năng diệu kỳ của cây tre. Người Nhật đã từng trồng thí nghiệm tre trên một vùng đất ở gần Hiroshima – thành phố bị tàn phá bởi bom nguyên tử hồi năm 1945, vùng đất mà chất độc phóng xạ tưởng như không thể làm cây nào sống được nhưng cây tre đã đâm chồi trên đất nhiễm phóng xạ chỉ sau vài tháng.
         Có tre là có làng. Sẽ có những làng đảo rợp bóng tre trong một ngày không xa…
 (Kỳ sau: Cánh cò trên làng đảo)