Thứ Ba, 25 tháng 11, 2014

Chuyện tìm hài cốt hai liệt sĩ cùng tên ở Thái Bình: Bài 1: Nỗi đau và câu hỏi trách nhiệm

Chuyện tìm hài cốt hai liệt sĩ cùng tên ở Thái Bình:
Bài 1: Nỗi đau và câu hỏi trách nhiệm
         Trong các cuộc kháng chiến và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, Thái Bình là một trong những địa phương phải gánh chịu nhiều hi sinh, mất mát nhất về người. Đến nay, vẫn còn rất nhiều gia đình chưa tìm thấy hài cốt liệt sĩ. Vụ việc hai gia đình hai liệt sĩ có cùng họ, cùng tên cùng nhận một hài cốt liệt sĩ ở nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Bình Dương dẫn đến vướng mắc, tranh chấp là vụ việc hi hữu nhưng cũng để lại nhiều bài học cần rút kinh nghiệm trong công tác thương binh liệt sĩ, công tác quy tập hài cốt liệt sĩ.
        
         Bức thư gửi tới báo Quân đội nhân dân nhiều chỗ nhoè mực, chẳng rõ có phải do nước mắt người viết kể lại một câu chuyện thật đau xót, éo le. Người viết thư là ông Nguyễn Viết Hiển ở xã An Quý, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, anh trai bà Nguyễn Thị Sánh, vợ liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy. Thư dài 7 trang, nhiều đoạn thống thiết, trăn trở, nhiều chỗ đầy bức xúc nói lên một câu chuyện như sau:

         Đầu những năm 80 của thế kỷ trước, cô thôn nữ Nguyễn Thị Sánh kết hôn với chàng sĩ quan trẻ Nguyễn Ngọc Quy ở xã An Ấp, cùng huyện. Anh Quy nhập ngũ năm 1974, hết đánh Mỹ lại sang Cam-pu-chia chiến đấu truy quét tàn quân Pôn-pốt. Đầu năm 1984, chị Sánh sinh con gái đầu lòng Nguyễn Thị Thương, mừng rỡ biên thư cho chồng nhưng hơn hai tháng mà không thấy hồi âm. Sang tháng thứ ba, chị nhận được thư, mở ra xem thì chị gục xuống, ngất đi. Trong thư là giấy báo tử cho biết, chồng chị, anh Nguyễn Ngọc Quy, Phó tiểu đoàn trưởng quân sự Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 6, Đoàn 7705 đã hi sinh ngày 14-3-1984 tại xã Con Tà Rang, huyện Sóc Ni Cun, tỉnh Xiêm Riệp, Căm-pu-chia khi chiến đấu truy quét tàn quân Pôn Pốt. Giấy báo tử ghi “thi hài được an táng tại nghĩa trang liệt sĩ đoàn 7705 thị xã Xiêm Riệp (mộ số 13, hàng số 1).
         Nén nỗi đau mất chồng, bà Sánh ở vậy nuôi con gái khôn lớn. Về sau, qua thông tin đồng đội chồng bà, bà được biết thi hài chồng đã được đơn vị di chuyển về nghĩa trang liệt sĩ  tỉnh Bình Dương. Tuy nhiên, do hoàn cảnh gia đình khó khăn, mãi đến năm 2001, người thân trong gia đình mới có dịp vào Bình Dương tìm mộ, thắp hương cho liệt sĩ. Những năm sau đó, con gái bà Sánh là Nguyễn Thị Thương học Trường Cao đẳng…tại Bình Dương năm nào cũng lên nghĩa trang, thắp hương. Ngôi mộ gia đình tìm thấy tại đây có bia đề tên liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy, quê quán Thái Bình. Hơn thế, mộ lại nằm kề mộ liệt sĩ Nguyễn Duy Chính, cũng cùng xã ở thôn Phúc Thành, lúc còn sống cùng đơn vị liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy. Vì vậy, gia đình luôn đinh ninh ngôi mộ đó chính là mộ người thân của mình nhưng vì hoàn cảnh khó khăn, chưa thể đưa liệt sĩ về với quê mẹ. Nhiều năm liền, chị Thương, con gái liệt sĩ còn gửi tiền nhang khói nhờ ban quản lý nghĩa trang thắp hương giùm trên mộ liệt sĩ.
         Đầu năm 2012, gia đình quyết tâm đưa hài cốt liệt sĩ về quê. Chị Thương tới nghĩa trang liệt sĩ Thủ Dầu Một tỉnh Bình Dương đề nghị thì Ban quản lý nghĩa trang yêu cầu phải có đơn và mẫu phẩm để giám định AND theo quy định. Ngày 1-3-2013, chị Thương gửi đơn kèm mẫu phẩm nhưng đợi mãi không thấy được giải quyết.
         Ít lâu sau, gia đình bàng hoàng nhận được Ban quản lý nghĩa trang cho hay, phần hài cốt của liệt sĩ Quy đã được đưa về xã Thuỵ Trường, huyện Thái Thuỵ, tỉnh Thái Bình đồng thời Ban quản lý nghĩa trang trả lại đơn cùng mẫu phẩm cho gia đình.
         Thông tin khiến bà Sánh một lần nữa ngã quỵ, suy sụp nhiều tháng trời. Ông Hiển anh trai bà bình tĩnh hơn. Ông đặt ra hàng loạt câu hỏi: Tại sao ngôi mộ liệt sĩ gia đình đã nhiều lần hương khói lâu năm nay lại có gia đình khác ở Thái Bình di chuyển về huyện Thái Thuỵ? Tại sao họ quy định gia đình mình phải có giám định AND mới được quy tập hài cốt mà gia đình kia lại được quy tập?
         Để làm sáng tỏ, ông và mấy anh em họ hàng lại lặn lội từ Thái Bình vào Bình Dương tìm hiểu cội nguồn. Ban đầu, Ban quản lý nghĩa trang chỉ nói chung chung nhưng sau bị ông truy vấn nhiều quá, họ đành đưa ra một giấy xác nhận do ông Đặng Khiêu, khi đó là Giám đốc Sở Lao động, Thương binh và xã hội tỉnh Thái Bình ký từ ngày 7-1-2011, ghi rõ: “Căn cứ vào danh sách, hồ sơ liệt sĩ lưu tại Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tỉnh Thái Bình, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tỉnh Thái Bình xác nhận “Tỉnh Thái Bình có duy nhất một liệt sĩ mang đầy đủ họ tên NGUYỄN NGỌC QUY. Năm sinh 1947, nguyên quán: Xã Thuỵ Trường, huyện Thái Thuỵ, tỉnh Thái Bình…”.
         Ban quản lý nghĩa trang cho biết, căn cứ vào giấy xác nhận đó, họ đã cho phép một gia đình ở xã Thuỵ Trường đưa hài cốt liệt sĩ về Thái Bình từ năm 2011.
         Phải vất vả lắm mới xin phô-tô được tờ giấy xác nhận, ông Hiển mang về quê trong nỗi hoang mang. Theo giấy xác nhận thì liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy quê ở xã Thuỵ Trường sinh năm 1947, nhập ngũ năm 1966, hi sinh ngày 21-11-1968 trong cuộc kháng chiến chống Mỹ tại mặt trận phía Nam, thi hài mai táng tại khu vực riêng của đơn vị gần mặt trận. Cầm tờ giấy xác nhận, ông Hiển lại lặn lội vào Quân khu 7, tới Phòng Chính sách để tìm hiểu thông tin. Theo hồ sơ lưu tại đây, ông được biết, liệt sĩ cùng tên em rể ông hi sinh năm 1968 tại Bến Cầu, Tây Ninh trong một trận đánh tập kích. Ông đã phô tô được danh sách liệt sĩ trong hồ sơ lưu tại Quân khu 7 mang về.
         Trở về Thái Bình, ông Hiển lên Sở Lao động, TB&XH đề nghị giải quyết nhưng Sở chỉ trả lời: Suy luận của ông là không có cơ sở; đồng thời phủ nhận trách nhiệm nhầm lẫn.
         Ông Hiển buồn bã lủi thủi ra về. Trao đổi với phóng viên, ông nghẹn ngào kể lại: “Tôi về thì em gái tôi và cháu Thương đã đợi ở đầu ngõ, cứ nắm tay tôi hỏi kết quả ra sao. Thấy tôi im lặng, hai mẹ con càng khóc nức nở. Rồi cô Sánh bảo tôi: “Họ xác nhận cả tỉnh Thái Bình chỉ có một liệt sĩ tên là Nguyễn Ngọc Quy ở Thuỵ Trường. Thế thì còn một liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy nữa ở An Ấp là tại sao? Sao anh không chất vấn họ?”.
         Lần thứ hai ông Hiển vào thành phố gặp ông Thông, Phó trưởng phòng Người có công. Tuy nhiên, ông Thông cũng không trợ giúp gì mà chỉ bảo: “Bác đem hồ sơ về và xuống Thuỵ Trường gặp gia đình bác Quy ở Thuỵ Trường để nói chuyện”.
         Cuộc gặp gỡ giữa hai gia đình có liệt sĩ cùng tên hôm ấy diễn ra trong không khí buồn đau, khó xử vô cùng. Mặc dù đã được lãnh đạo xã Thuỵ Trường đưa vào nhà ông Nguyễn Trọng Hùng, anh trai liệt sĩ Quy nhưng ông Hiển vẫn không khỏi bối rối. Còn ông Hùng thì ngỡ ngàng, không ngờ sự việc lại ra nông nỗi như vậy. Gia đình ông cũng đi tìm hài cốt anh trai mình nhiều năm, qua nhiều kênh thông tin mới biết được ở nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Bình Dương có tên liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy và xin được giấy xác nhận để đưa hài cốt liệt sĩ về Thuỵ Trường.
         Dù khó xử và rất đau lòng nhưng ông Hiển cũng phải trình bày những nghi vấn của mình và mong hai gia đình cùng ngồi lại với nhau bàn bạc, giải quyết. Phía gia đình ông Hùng yêu cầu sự việc phải được làm rõ trên cơ sở quyết định của cơ quan chức năng.
         Phải đến khi đó, lần thứ ba lên yêu cầu Sở LĐ,TB&XH, hồ sơ của ông Hiển mới được ông Thông tiếp nhận vào tháng 11-2013 và hứa sẽ trình lên cấp trên. Tuy nhiên, theo ông Hiển, đến nay, đã gần một năm trôi qua, sự việc vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
         Chúng tôi tới xã Thuỵ Trường, tìm gặp gia đình liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy nhưng đáng tiếc là trong khi sự việc còn chưa giải quyết xong thì ông Nguyễn Trọng Hùng, anh trai liệt sĩ lại bị tai biến, không thể trò chuyện hay nhớ các sự kiện liên quan.
         Tìm về xã An Ấp, chúng tôi tới gặp bà Nguyễn Thị Sánh. 26 năm mỏi mòn mong tìm hài cốt chồng, cộng với cái nghèo, cái khổ, nhìn bà khắc khổ, già nhiều so với tuổi. Hàng xóm cho hay, hơn hai năm, bà như già nhanh hơn, suy sụp nhiều hơn vì nỗi ám ảnh “để mất mộ chồng”. Không đêm nào bà ngủ yên. Nhìn thấy chúng tôi trong bộ quân phục, như gợi nhớ hình ảnh của chồng, bà bật khóc: “Cùng xã có anh Chính cùng đơn vị chồng tôi hi sinh, mộ quy tập cạnh mộ chồng tôi ở Bình Dương thì gia đình đã đưa về quê. Tôi chậm một chút nên ra nông nỗi này. Không tìm được anh ấy về, nếu chẳng may để anh ấy nằm nơi đất khách quê người thì tội lắm, tôi lại thêm tội với họ hàng, làng xóm nữa! Tôi chỉ mong cơ quan chức năng giúp giải quyết dứt điểm vụ việc. Thế mà họ vẫn bảo gia đình suy diễn vô căn cứ? Tôi phải chờ đến bao giờ”.
         Chúng tôi mang băn khoăn của bà Sánh trao đổi với Đại tá  Đào Tuấn Anh, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Thái Bình, đồng chí cho biết: “Vụ việc liên quan tới hài cốt hai liệt sĩ trùng tên, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Bình đã trực tiếp chỉ đạo Sở LĐ,TB&XH tỉnh cùng Bộ CHQS tỉnh tích cực, khẩn trương vào cuộc giải quyết. Đến nay đã có kết luận bước đầu và hé lộ thêm một số thông tin cũng như có thể đề xuất hai hướng giải quyết”.
         Có đúng hài cốt liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy quê An Ấp, Quỳnh Phụ, Thái Bình đã được quy tập từ nghĩa trang liệt sĩ Xiêm Riệp về nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Bình Dương? Nếu tìm được nhân chứng là những đồng đội liệt sĩ Quy trực tiếp tiến hành việc đưa hài cốt anh về Việt Nam sẽ có câu trả lời giải đáp được nhiều vướng mắc. Tuy nhiên, thật đáng tiếc, theo yêu cầu của Cục Chính sách, Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam, cả Ban quản lý nghĩa trang Bình Dương, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tỉnh Bình Dương và Bộ CHQS tỉnh Bình Dương đều có câu trả lời chung: “Không rõ nguồn gốc việc quy tập liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy”.

         Sáng 23-11, tình cờ trong một cuộc họp mặt truyền thống cựu chiến binh ở Hội trường Bộ Quốc phòng, chúng tôi đã gặp Đại uý Nguyễn Chí Thể, cựu chiến binh, nguyên Trợ lý quân lực Trung đoàn 6, Đoàn 7705 là đồng đội liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy. Ông Thể cho biết ông có biết việc liệt sĩ Quy hi sinh và mai táng ở nghĩa trang Xiêm Riệp. Vào khoảng sau năm 1986, có nhiều đợt quy tập đưa hài cốt liệt sĩ đoàn 7705, sư đoàn 302 và nhiều đơn vị khác từ Xiêm Riệp về Việt Nam, trong đó có đưa về các nghĩa trang tỉnh Bình Dương, Tây Ninh. Tuy nhiên, việc quy tập này do lực lượng chuyên môn của cơ quan Chính trị của Mặt trận 479 thực hiện, ngày đó chưa có các đội quy tập chuyên nghiệp như hiện nay. Để biết thông tin chính xác hài cốt liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy có được bàn giao cho nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Bình Dương không, phải có thông tin từ những đồng chí làm công tác quy tập và quản lý nghĩa trang thời những năm 80 của thế kỷ trước.
         Qua bài báo này, chúng tôi rất mong được liên lạc với các cựu chiến binh đoàn 7705 và mặt trận 479 giai đoạn 1984-1989. Ai biết việc mai táng và đưa hài cốt liệt sĩ Nguyễn Ngọc Quy, Phó tiểu đoàn trưởng quân sự Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 6, Đoàn 7705 (hi sinh năm 1984) xin được thông tin giúp chúng tôi theo địa chỉ: Phòng Bạn đọc – Cộng tác viên Báo Quân đội nhân dân, số 7 Phan Đình Phùng, Hà Nội, ĐT: 0983225576, 069696524.