Thứ Năm, 25 tháng 2, 2016

Nhìn từ vụ Bí thư Đà Nẵng phản pháo trang soha.vn: Có phải một kiểu trang tin điện tử tổng hợp tư nhân đội lốt báo điện tử?



Nhìn từ vụ Bí thư Đà Nẵng phản pháo trang soha.vn:
Có phải một kiểu trang tin điện tử tổng hợp tư nhân đội lốt báo điện tử?

NVM FB - Vụ việc Sở Thông tin Truyền thông TP Đà Nẵng “phản pháo” việc trang mạng Soha.vn khảo sát đường dây nóng, trong đó có số dây nóng của ông Nguyễn Xuân Anh, Bí thư thành ủy Đà Nẵng được dư luận quan tâm. Nhiều người đồng tình với câu trả lời rất rắn của TP Đà Nẵng (chứ không phải của riêng ông Xuân Anh) rằng:

Điển hình trên trang thông tin điện tử tổng hợp Soha.vn do Công ty Cổ phần VCCorp, Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex (số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội) sở hữu có đăng tải bài viết “Đường dây nóng của lãnh đạo hoạt động thế nào?”
Theo đó, nhân viên của trang thông tin điện tử tổng hợp đã gửi tin nhắn đến Bí thư Thành ủy Nguyễn Xuân Anh nhằm mục đích để khảo sát kết quả xử lý tin nhắn với nội dung: “Thưa Bí thư, tôi biết một vụ chặt chém khách tham quan ở một nhà hàng tại TP Đà Nẵng. Để biết chi tiết xin vui lòng gọi lại số máy này. Cảm ơn”. Sau đó, Trang thông tin điện tử này kết luận “PV không nhận được câu trả lời”.
Soha là trang thông tin điện tử tổng hợp, không phải cơ quan báo chí. Các nhân viên làm việc tại trang thông tin điện tử này không được phép hoạt động như các phóng viên báo chí. Các bài viết đăng tải trên www.soha.vn không phải là các tác phẩm báo chí. Vì vậy, TP Đà Nẵng không có trách nhiệm phản hồi các thông tin đăng tải trên các trang thông tin điện tử tương tự”.
Lập luận như trên, theo tôi là đã rõ ràng, chuẩn xác. Thế nhưng, một bài trên báo Giao thông  Vận tải vẫn đưa ra quan điểm phóng viên: “Tuy nhiên, theo tìm hiểu của phóng viên, bài báo mà Sở TTTT Đà Nẵng đề cập đến được trang mạng Soha lấy nguồn từ báo điện tử Trí Thức trẻ, không phải do Soha tự sản xuất. Như vậy, chiếu theo các quy định, trong trường hợp này, Sở TTTT Đà Nẵng có thể phản hồi tới báo điện tử Trí Thức trẻ”.
Sự thật có đúng như vậy không?
Là người đã có thời gian tìm hiểu hoạt động và các qui định pháp luật liên quan tới báo điện tử và các trang tin điện tử, tôi cho rằng đây là một đề tài hấp dẫn cần được làm rõ: Soha có phải là báo điện tử không? Có hiện tượng núp bóng “báo điện tử Trí thức trẻ” để hoạt động báo chí điện tử trái pháp luật không? Có gì khuất tất và kẽ hở nào về quản lý Nhà nước trong câu chuyện này không?


Để làm rõ những vấn đề trên, trước hết cần bám vào các văn bản quy phạm pháp luật liên quan.

Theo Nghị định số 72/2013/NĐ-CP của Chính phủ, trang thông tin điện tử được phân loại và quy định quản lý như sau:
1. Báo điện tử dưới hình thức trang thông tin điện tử, được thiết lập và hoạt động theo quy định của pháp luật về báo chí.
2. Trang thông tin điện tử tổng hợp là trang thông tin điện tử của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp thông tin tổng hợp trên cơ sở trích dẫn nguyên văn, chính xác nguồn tin chính thức và ghi rõ tên tác giả hoặc tên cơ quan của nguồn tin chính thức, thời gian đã đăng, phát thông tin đó.
Từ góc độ quản lý, sự khác biệt giữa hai loại hình trang thông tin điện tử trên như sau: giấy phép hoạt động báo điện tử sẽ được cấp cho các cơ quan, tổ chức, không được cấp cho doanh nghiệp. Báo điện tử được hoạt động như một tờ báo với cơ cấu thành phần có tổng biên tập, bộ phận tòa soạn, phóng viên. Báo điện tử được quyền đăng tải nội dung (tin, bài báo) do tờ báo sản xuất hoặc dẫn lại nội dung thông tin của các tờ báo khác (có thỏa thuận về bản quyền).
Còn giấy phép với trang thông tin điện tử tổng hợp có thể được cấp cho doanh nghiệp hay các cơ quan, tổ chức, trong đó có cơ quan báo chí. Trang thông tin điện tử tổng hợp không được phép tự sản xuất nội dung thông tin và đưa lên trang của mình như cơ quan báo chí mà phải lấy lại thông tin từ tờ báo cùng cơ quan chủ quản hoặc các trang web khác (phải có thỏa thuận về bản quyền).
Theo đó, Báo điện tử Trí thức trẻ (www.ttvn.vn ) có  cơ quan chủ quản: HỘI TRÍ THỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRẺ VIỆT NAM và hoạt động theo giấy phép Số 1152/GP – BTTTT cấp ngày 26/7/2011 của Bộ Thông tin và Truyền thông. Còn trang tin điện tử tổng hợp www.soha.vn có cơ quan chủ quản là Công ty Cổ phần VCCorp (VCCorp Corporation), hoạt động theo giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015. Như vậy, về mặt lý thuyết, cả hai trang điện tử trên đều có đủ giấy phép hoạt động theo qui định của pháp luật.
Vậy thì, trong hai trang đó, có trang nào vi phạm các qui định của pháp luật?
Chỉ nhìn riêng vào vụ việc khảo sát đường dây nóng của lãnh đạo các tỉnh, thành, trong đó có khảo sát số dây nóng của ông Nguyễn Xuân Anh, có thể thấy ngay trang www.soha.vn đã có nhiều dấu hiệu vi phạm pháp luật. Cụ thể: Bài viết “Đường dây nóng của lãnh đạo hoạt động như thế nào?” đăng tại đường link http://soha.vn/xa-hoi/nhin-vao-day-se-biet-duong-day-nong-cua-lanh-dao-hoat-dong-the-nao-20160223225216977.htm đăng trên soha.vn vào ngày 23-2-2016 được ghi ở bên dưới bằng một dòng chữ nhỏ và rất mờ “theo Trí Thức Trẻ”. Hiểu theo việc dẫn nguồn như vậy thì bài viết phải do Báo điện tử Trí thức trẻ thực hiện và đã đăng tải trên báo điện tử trí thức trẻ tại địa chỉ www.ttvn.vn trước đó. Thế nhưng, đến tận tối 25-2-2016, tại thời điểm viết bài này, tôi đã vào khảo sát, tìm hiểu tại trang www.ttvn.vn thì không hề thấy có bài viết nào có nội dung như trên. Ngoài ra, còn phải nói thêm là có tới hàng trăm bài đăng trên www.soha.vn ghi “Theo Trí thức trẻ” nhưng trên thực tế đều không hề đăng trên báo điện tử Trí thức trẻ.
Đến đây, có thể kết luận, trang tin điện tử www.soha.vn đã lừa dối bạn đọc và cơ quan chức năng khi tự ý sản xuất, đăng tải nhiều bài viết, trong đó có bài về đường dây nóng lãnh đạo rồi ghi dẫn nguồn “Theo Trí thức trẻ” mà thực tế Báo điện tử Trí thức trẻ không hề đăng tải các bài viết đó. Hành vi lập lờ, “treo đầu dê, bán thịt chó” này đã vi phạm qui định tại điểm 2, điều 20 Nghị định Số: 72/2013/NĐ-CP Quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng nêu rõ: “Trang thông tin điện tử tổng hợp là trang thông tin điện tử của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp thông tin tổng hợp trên cơ sở trích dẫn nguyên văn, chính xác nguồn tin chính thức và ghi rõ tên tác giả hoặc tên cơ quan của nguồn tin chính thức, thời gian đã đăng, phát thông tin đó”. Mặt khác, thông tư số 9/2014/TT-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông cũng quy định trang thông tin điện tử tổng hợp khi trích dẫn lại thông tin phải tuân theo quy định về nguồn tin (được quy định tại khoản 18 Điều 3, khoản 2 Điều 20 Nghị định số 72/2013/NĐ-CP); không đăng tải ý kiến nhận xét, bình luận của độc giả về nội dung tin, bài được trích dẫn (trừ trang thông tin điện tử tổng hợp của cơ quan báo chí).
Từ đó, cần phải nói thêm, ngoài sai phạm về việc lừa dối, bịa đặt một nguồn tin không có thực, nhiều bài viết trên Soha còn vi phạm điều 20 nghị định 72/2013 khi chỉ ghi rõ tên cơ quan của nguồn tin chính thức mà không ghi  “thời gian đã đăng, phát thông tin đó” theo qui định của pháp luật. Mặt khác, với tư cách là trang tin điện tử tổng hợp, những người viết bài trên soha không được phép mạo nhận “phóng viên” để tác nghiệp và ghi “phóng viên” như trong bài vì họ không phải là nhà báo, trang tin không phải là cơ quan báo chí.
Nhìn lại hoạt động của trang tin điện tử Soha thời gian qua, trang tin này đã từng có vi phạm gây ồn ào dư luận khi đăng bài “Gái miền Tây và 3 chữ 'N' nổi danh thiên hạ”. Nội dung bài viết, theo Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông đã vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật về báo chí, gây bức xúc trong dư luận. Tuy nhiên, sau đó, Bộ Thông tin và Truyền thông chỉ ra quyết định đình bản 3 tháng đối với Báo điện tử Trí Thức Trẻ và phạt 207 triệu đồng. Riêng trang tin www.soha.vn cũng như Công ty chủ quản của nó là Công ty Cổ phần VCCorp thì không hề bị xử phạt.
Xung quanh câu chuyện này, tờ Năng lượng mới do ông Nguyễn Như Phong làm Tổng biên tập viết: Trong một số thời điểm, Báo điện tử Trí Thức Trẻ được hiểu là Soha News hoặc Soha News tự xưng là "Báo điện tử Trí Thức trẻ - Soha News". Các bài viết trên trang Soha News thường ghi nguồn là "Theo Trí Thức Trẻ".Về thực chất thì Soha News là trang thông tin điện tử tổng hợp của Công ty Cổ phần Truyền thông Việt Nam (VC Corporations) chứ không phải Báo điện tử Trí Thức Trẻ. Soha News hợp tác nội dung với báo Trí Thức Trẻ như một dạng sử dụng quyền xuất bản.Trong quyết định của Bộ trưởng Bộ TT&TT chỉ nói đến việc xử phạt Báo điện tử Trí Thức Trẻ mà không nói đến việc xử phạt Soha News”.
Trong bối cảnh nước ta đang triển khai Đề án Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025 với tinh thần chung là sắp xếp lại các cơ quan báo chí sao cho tinh gọn, tránh tình trạng hoạt động bát nháo. Theo đề án, đối với báo và tạp chí điện tử, theo định hướng Quy hoạch sắp xếp hệ thống báo điện tử cơ bản tương tự như báo in. Các cơ quan, tổ chức được có cơ quan báo in thì được xuất bản báo điện tử. Các cơ quan tổ chức được xuất bản tạp chí in thì có thể có phiên bản điện tử (đăng đúng nội dung của tạp chí in). Quản lý chặt chẽ phiên bản điện tử của tạp chí in để không hoạt động như báo điện tử. Các cơ quan, tổ chức dưới cấp Bộ, ngành, tỉnh (là cấp không được có báo in) mà hiện có báo điện tử thì sắp xếp theo hướng chuyển cơ quan báo điện tử sang trực thuộc cấp Bộ, ngành, tỉnh. Các tổ chức, xã hội nghề nghiệp, doanh nghiệp Nhà nước chỉ có tạp chí điện tử, không có báo điện tử. Tạp chí điện tử chỉ được thể hiện đúng tính chất tạp chí, tránh tình trạng sử dụng giấy phép xuất bản tạp chí điện tử để xuất bản báo điện tử.

Các báo điện tử hiện có thuộc các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, doanh nghiệp Nhà nước thì sắp xếp lại theo hướng thay đổi cơ quan chủ quản cho phù hợp với quy hoạch.
Với tinh thần trên thì rõ ràng hoạt động của hai tờ Báo điện tử Trí thức trẻ và trang thông tin điện tử Soha.vn đang có nhiều điểm “mập mờ”, vi phạm pháp luật, không đúng với quy hoạch phát triển báo chí. Việc để một tờ báo điện tử thuộc hiệp hội có giấy phép đàng hoàng thì lại ít cập nhật thông tin và hợp tác, ủy quyền cho một trang thông tin điện tử tổng hợp tự viết bài, xuất bản thông tin tại địa chỉ không có trên giấy phép hoạt động báo điện tử rõ ràng là một điểm bất bình thường. Nếu như tờ báo điện tử này hoạt động không hiệu quả thì cơ quan chức năng cần thu hồi giấy phép. Còn một trang tin điện tử tổng hợp không được phép hoạt động báo chí điện tử thì lại “vô tư” sản xuất tin bài, thậm chí lấn sâu vào những nội dung chính trị – xã hội nhạy cảm rồi bịa ra rằng dẫn nguồn theo một tờ báo điện tử liệu có phải hành vi vi phạm pháp luật?
Đề nghị Bộ Thông tin và Truyền thông sớm thanh tra, kiểm tra, làm rõ những điểm bất minh nêu trên và sớm xử lý nghiêm minh hành vi vi phạm pháp luật nếu có.